Okul Müdürü Okulu Nasıl Yönetir?

Okul Müdürü Okulu Nasıl Yönetir?

Günümüz gerekleri bilindiği üzere oldukça karmaşık sorunlar ile bizleri karşı karşıya bırakmaktadır. Bu karmaşık sorunların çözümü önceden kolay olsa da şimdi oldukça zordur. Bir okul müdürünün bu sorunları çözmesi için oldukça farklı açılardan sorunları incelemesi de kaçınılmaz hale gelmiştir. Çağın gereklerine ayak uydurabilmek için okul müdürünün okul yaşamının sadece bir parçasını ele alan sınırlı modellere güvenmemeleri, liderlik tarzları ne olursa olsun çeşitli sorunlarla karşı karşıya kaldıklarında içinde bulundukları durumlara uygun farklı yaklaşımlar geliştirmeleri gerekmektedir.

Bu gereklilik lider olarak okul müdürlerinin hangi koşullarda ne tür uygulamaları gerçekleştirdiklerinde daha verimli sonuçlara ulaşacaklarını bilmelerini sağlayacak liderlik yönelimleri ön plana çıkmaktadır. Bunlardan bir tanesi de Bolman ve Deal tarafından geliştirilmiş dörtlü çerçeve modelidir. Bolman ve Deal bir okulu yapısı ve doğası ile algılamanın sorunları çözebileceği ve dörtlü bakış açısı ile problemin temel nedeninin saptanabileceğini savunmaktadır.

Problemi çözmenin ilk adımı problemi tanımlamaktır. Problemin tanımlanmasında ise tek bir bakış açısını kullanmak okula, öğretmenlere ve çalışma ortamına zarar verecektir. Bolman ve Deal tarafından ortaya atılan dörtlü çerçeve modelinde politik, insan kaynakları, sembolik ve yapısal olarak dört çerçeve bulunmaktadır. Öncelikle bu çerçevelerin ne olduğuna daha sonrasında ise nasıl kullanılacağına değinelim.

Yapısal Çerçeve: Bu perspektifte örgütsel amaçlar ve ilişkili görevler açık şekilde tanımlanır, örgütsel yapı çevre ile sağlıklı ilişkiler kurulacak şekilde organize edilir, sürekli değerlendirme yapılır ve problemlere uygun yapısal değişim modelleri uygulamaya konulur. Bu çerçevenin varsayımı, kurumsal hedeflere uygun şekilde dizayn edilmiş biçimsel rol ve sorumlulukların kişisel verimsizliği minimize ederek çalışanların örgütteki performansını en üst düzeye çıkaracağına olan inançtır. Yapısal liderler sorunlara verilerle ve dikkatli bir analiz yoluyla yaklaşır, anlaşılır politikalar geliştirir ve uygulamaya koyar, örgüt üyelerine açık talimatlar verir ve yeniden yapılandırma ya da kurallar ve yeni politikalar aracılığıyla örgütsel problemleri çözmeye çalışır.

İnsan Kaynakları Çerçevesi: Bireyler ve örgütler arasındaki ilişkilerin önemine vurgu yapan bu perspektif, bireylerin ve örgütlerin birbirlerine ihtiyacı olduğunu belirtir. İnsan kaynakları çerçevesi örgütteki bireylerin ihtiyaçlarına odaklanır ve bireylerin temel ihtiyaçlarını karşılayan örgütlerin daha başarılı olacağını varsayar. İnsan kaynakları liderleri örgütte ilişkilere ve duygulara önem verir, açık iletişim, güçlendirme, kolaylaştırma, doğru insanların doğru pozisyonlara yerleştirilmesi ve etkili takım çalışması yoluyla üyelere öncülük etmeyi amaçlar. Bu liderler, örgüt ve birey arasında karşılıklı uyumun ortaya çıkması için yollar ararken aynı zamanda kararlara katılımı destekleyen, yeni fikirlere açık olan, tutarlı uygulamaları olan bir görüntü çizerler.

Politik Çerçeve: Politik çerçeveye göre örgütler, aralarında sürekli farklılıklar olan ve kıt kaynaklar dünyasında yaşayan bireyler ve gruplardan oluşan topluluklardır. Bu perspektif, çalışanların ihtiyaçlarını dikkate alır ancak kıt kaynaklar ve uyuşmayan tercihlerin ve ihtiyaçların çarpışmasına yol açacağını belirtir. Politik liderler realizm ve pragmatizme önem veren müzakereciler ve savunuculardır. Politik perspektifte çatışma kaçınılmaz olarak görülür ve kıt kaynaklar için girişilen rekabet örgütsel yaşamın temel özelliği olarak kabul edilir. Bu tarz liderler insanları ve kaynakları harekete geçirebilen, ikna edici ve etkileyici, örgütsel uyuşmazlıklara politik olarak duyarlı ve muhalefete karşı kazanmasını bilen kişiliklerdir.

Sembolik Çerçeve: Sembolik çerçevede bireylerin anlam dünyaları ile örgütün değerleri ve kültürü ön plana çıkmaktadır. Burada anlam, inanç sembollerinin çekirdeğini oluşturan konulardır. Paylaşılan anlamlı kurallar, anlaşmalar ve anlayışlar yoluyla semboller davranışları yönlendirir. Sembolik liderler, izleyenlerinde heyecan oluşturarak örgüte bağlılığı artırırlar, güçlü bir vizyon ileterek örgütsel sadakat üretirler. Sembolik çözümlemeyi benimseyen liderler örgütsel mit, tören ve diğer sembolik unsurların önemini kabul edip geliştirilmesine de destek verirken, yeni ve heyecan verici olasılıklar üreterek hayal gücünü harekete geçirirler.

Öncelikle şunu düşünelim. Siz hangi gruptasınız? Eğer kendinizi bir gruba alabiliyorsanız o zaman okul müdürü olarak tek taraflı gidiyorsunuz demektir. Olması gereken dört çerçevenin dördüne de girebilmek. Kendinizi illa bu çerçevelerin hepsine sokmak zorunda hissetmeyin. Bu çerçeveleri yeni bir işe başlarken, yeni bir sorunla karşılaştığınızda, yeni bir oluşum yapmak istediğinizde kullanabilirsiniz.

Nasıl kullanacağız? Örneğin yeni bir okula atandınız ve idareci olarak görev yapacaksınız. İlk olarak yapmanız gereken şey tüm çalışanlar ile konuşup sorunları öğrenmek. Böylece insan kaynakları çerçevesinden sorunları görmüş olacaksınız. Sorunların tespiti ile başlayan süreçte çalışanların çözüm önerilerini almak da onların olaya bakış açılarını ortaya koyacaktır ve politik çerçeveden nasıl yaklaşmanız gerektiğini göreceksiniz. Ayrıca okuldaki gruplaşmaları ortaya çıkararak politik arenanın haritasını da belirlemiş olacaksınız. Böylece bu grupları nasıl yanınıza çekeceğinize de karar verebileceğiniz ipuçları toplamış olacaksınız. Daha sonra insanları ortak bir hedefte toplama işlemi başlıyor. Bir vizyon, bir hayal ve bir hedef ile bunu da başarabilirsiniz. Kurul ve zümrelerin dağılımı ile ilgili yapacağınız değişimlerde ise yapısal çerçeve size yardımcı olacaktır.

Tabiki bu süreçte birçok sorun ile karşılaşacaksınız. Bu sorunları çözerken yine bu çerçevelerden yararlanmanız gerekiyor. Örneğin kendisinin çalışmalarının takdir edilmediği düşüncesi ile kuruma kırgınlığı olan bir öğretmen düşünelim. Yapısal çerçeveden başlayarak problemi çözmek isterseniz hata yaparsınız, politik çerçeveden başlayarak öğretmen ile bir pazarlık yapmaya kalkarsanız öğretmende etkili olmayacaktır. Öğretmene insan kaynakları çerçevesinden başlayarak onunla iyi geçinmek istediğinizi söylerseniz o zaman da ikili ilişkileri umursamadığını söyleyecektir. Geriye kalan sembolik çerçeve ise öğretmenin sorununu çözmede oldukça etkilidir. Ona yaptığı çalışmaların öğrencilerin ilerlemesindeki katkıları gördüğünüzü ve gelecek nesilleri yetiştirmedeki katkısından bahsederseniz öğretmenin gönlünü alacaksınızdır.

Bu gibi bir çok örnek verilebilir. Bu çerçeveler sorunların çözümünde oldukça etkilidir. Bu arada tarafımızdan yapılan bir çalışmada okul idarecilerinin en çok insan kaynakları çerçevesini kullandığı ortaya konulmuştur. Bu durum okul idarecilerinin ikili ilişkilerini kullanarak süreci yönettiklerini göstermektedir. Fakat buna ağırlık vermek yerine tümünü kullanmak daha ideal olacaktır. İncelemek isterseniz kaynaklar aşağıda yer almaktadır.

Bolman, L. G., & Deal, T. E. (1991). Images of leadership. NCEL Occasional Paper No. 7, January, Nashville, TN: National Center for Educational Leadership.
Bolman, L. G., & Deal, T. E. (2017). Reframing organizations: Artistry, choice, and leadership. John Wiley&Sons.
Bolman, L. G.,& Deal, T. E. (2003). Reframing organizations (ed.). San Francisco, CA, United States of America: Iossey-Bass.

Yorumlara katıl

Arşiv